Khi ông Giang Trạch Dân bước đi duyệt đoàn quân dàn chào ở Hà Nội, có đến hai người Việt Nam tiếp đón. Nhưng không phải ông Giang được kính trọng gấp đôi các vị quốc trưởng khác đă tới Việt Nam, mà v́ ông đội hai cái mũ một lúc. Ông vừa là chủ tịch Đảng, vừa là chủ tịch nước Trung Hoa. Chuyến thăm viếng của ông Giang Trạch Dân có tính cách chính thức, đáng lẽ chỉ ḿnh ông Trần Đức Lương ra chào cũng đủ. Nhưng ông Nông Đức Mạnh là Tổng Bí thư đảng Cộng Sản Việt Nam cũng phải ra đón v́ mối quan hệ giữa hai đảng c̣n quan trọng hơn bang giao giữa hai nước. Đúng ra, trong chế độ cộng sản th́ Đảng bao giờ cũng quan trọng hơn Nhà nước. Riêng đối với Việt Nam và Trung Quốc th́ nếu đảng đàn em chịu khó học hỏi đảng đàn anh chứ không phải chỉ cúi đầu nghe các đ̣i hỏi về biên giới th́ người Việt Nam chắc sẽ dễ thở hơn.
Như chúng ta đă đoán trước, ông Giang Trạch Dân đến Hà Nội với hai món tiền trong túi. Ông chứng kiến lễ kư kết một văn kiện hợp tác kinh tế và kỹ thuật, tặng cho 50 triệu nguyên, tương đương với 6 triệu Mỹ kim. Món tiền thứ hai là 100 triệu nguyên (hơn 12 triệu Mỹ kim) cho vay. So ra th́ các món tiền đó c̣n rất nhỏ, so với số tiền cho vay 300 triệu Mỹ kim năm 2000 và 40 triệu đô la Mỹ năm 2001 để khích lệ các lănh tụ đảng Cộng Sản Việt Nam thông qua mau các hiệp ước biên giới. Nhưng các hiệp ước về hải phận và vùng đánh cá hiện nay đang kẹt khi tiếng nói của nhân dân và của nhiều đảng viên cộng sản đă cất lên phản đối mạnh mẽ. Món tiền nhỏ giọt 18 triệu Mỹ kim lần này là một cách nhắn nhủ các lănh tụ ở Hà Nội phải biết "ăn cây nào rào cây đó."
Đảng Cộng Sản Việt Nam đă thất bại không xin được ông Giang Trạch Dân đối đăi ngang hàng với các nước Lào, Cam Bốt và Myanmar (Miến Điện.) Ba nước này đă được Trung Quốc đồng ư giảm bớt thuế quan khi bán hàng. V́ sau khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Mậu dịch Thế giới, họ sẽ giảm quan thuế cho các nước Đông Nam Á đă ở trong tổ chức này th́ hàng hóa Lào, Miến Điện rất khó cạnh tranh. Đảng Cộng Sản Việt Nam mong được đối đăi như vậy mà không được, chứng tỏ "t́nh đoàn kết hữu hảo" giữa hai nước cộng sản hiếm hoi c̣n sót lại trên bản đồ thế giới chỉ có trên giấy tờ mà thôi.
Báo chí Đảng ở Hà Nội c̣n cho biết hai nước sẽ hợp tác về quân sự và về "nghiên cứu chủ nghĩa." Nghe nói vậy th́ người Việt Nam phải thất vọng. Hợp tác quân sự với một nước lớn ở bên ḿnh th́ chỉ có lép vế mà thôi. C̣n hợp tác trong việc nghiên cứu chủ nghĩa là làm cái ǵ? Từ năm 1950 đảng Cộng Sản Việt Nam đă được các cố vấn Trung Quốc chỉ bảo lư thuyết Mác xít theo cách nh́n của Mao Trạch Đông, đă du nhập từ các từ ngữ chuyên môn cho tới các kỹ thuật đấu tố, tung ra phong trào trăm hoa đua nở để đánh bẫy giới văn nghệ. Bây giờ c̣n muốn học tập Mao Chủ Tịch nữa hay chăng?
Nhưng nếu chúng ta biết việc nghiên cứu về lư thuyết ở Trung Quốc đang tiến triển như thế nào th́ sẽ nh́n thấy khía cạnh khác. Hiện nay ở bên Tàu người ta đang tách dần dần ra khỏi lư thuyết Mác Lê nin và Mao Trạch Đông một cách ráo riết, nếu đảng Cộng Sản Việt Nam biết "hợp tác" riêng trong chuyện này thôi th́ cũng là một điều may mắn cho dân Việt Nam. <@Body text:>Đảng Cộng Sản Trung Quốc đang thay đổi chương tŕnh dạy trong Trường Đảng Trung ương, người chủ tŕ việc cải cách này chính là ông Hồ Cẩm Đào, người sắp lên thay thế ông Giang Trạch Dân sau kỳ đại hội đảng thứ 16 năm nay. Ngoài lư thuyết của Mác và Mao, 1,500 cán bộ học ở đây c̣n được dạy những vấn đề xưa nay bị coi là sản phẩm của chủ nghĩa tư bản.
Chương tŕnh học của trường đảng gồm những môn chính trị học, kinh tế học của các nước Tây phương. Lư thuyết kinh tế của Paul Samuelson, xưa nay vẫn được dạy ở các trường quản trị và kinh tế Âu Mỹ, nay là điều các cán bộ phải học. Họ cũng được học những lư thuyết của Jeffrey Sachs, một giáo sư Đại học Harvard, đă làm cố vấn cho chính phủ Nga, ông Sachs luôn luôn đề nghị cải tổ kinh tế cộng sản sang tư bản bằng các biện pháp mạnh, nhanh chóng và toàn diện.
Trường Đảng Trung ương cũng lập ra một Viện Nghiên cứu bang giao quốc tế và một Viện Nghiên cứu chính trị tỷ giảo, để so sánh các chế độ chính trị trên thế giới. Những lư thuyết về phân quyền, về các định chế dân chủ ở các nước Tây phương đều được đem ra dạy. Tờ báo hằng tuần của nhà trường phân tích cả những phong trào dân chủ hóa. Trong năm qua, do lời yêu cầu của ông Hồ Cẩm Đào, Trường Đảng c̣n ấn hành công tŕnh nghiên cứu về sự sụp đổ của những chế độ độc đảng ở Nga, Indonesia, sự thất bại của đảng cầm quyền duy nhất ở Mexico trong cuộc bầu cử sau 70 năm cai trị, cũng như đảng Tự Do Dân Chủ ở Nhật nắm quyền từ nửa thế kỷ nay. Một giáo sư nhà trường cho biết vấn đề cải tổ đảng theo các khuôn mẫu quốc tế đă được công khai thảo luận. Trước đây không ai được nói đến vấn đề đó! Chính trong trường Đảng người ta đang chuẩn bị cho ngày đảng Cộng Sản Trung Hoa giải thể!
Ngay cả phương pháp giảng dạy cũng thay đổi. Không c̣n lối học nhồi sọ thời xưa, ngày nay các sĩ tử trong "Quốc Tử Giám" mới ở Trung Quốc được học bằng phương pháp thảo luận các trường hợp điển h́nh (case study) mà Đại học Harvard vẫn dùng trong các lớp MBA. Và các giáo sư ngoại quốc từ Mỹ đến Pháp được mời tới giảng dạy. Một cố vấn của Tổng thống Clinton cũ, ông Ezra Vogel, đă đến thuyết tŕnh ở Trường Đảng Trung ương tại đồi Hương Sơn, ngoại ô Bắc Kinh, thuật lại rằng "các cuộc bàn căi và tranh luận rất cởi mở."
Chúng ta không thể kết luận rằng nước Trung Hoa đă thay đổi hẳn, hoặc sắp dẹp bỏ cộng sản cộng sản. Nhưng các tin tức trên đây cho thấy các lănh tụ cộng sản Trung Hoa ư thức rằng sớm hay muộn họ sẽ phải thay đổi về chính trị. Họ biết rằng cải tổ kinh tế mà không thay đổi chính trị th́ sẽ đến chỗ bế tắc. Khi Trung Quốc cải tổ chính trị th́ khi người dân được tự do hơn, sức mạnh kinh tế sẽ được phát huy gấp bội. Mối đe dọa của Trung Quốc đối với Việt Nam sẽ c̣n nặng nề hơn bây giờ nữa.
Đó là mối lo tâm phúc của mọi người dân Việt Nam. Trong lúc đảng Cộng Sản cứ lẽo đẽo đi theo Bắc Kinh để níu kéo lấy chút t́nh đoàn kết vô sản, trong khi vẫn đè nén không cho dân chúng Việt Nam được thở tự do hơn, th́ đảng Cộng Sản Trung Quốc đang thay đổi một cách có ư thức và có hệ thống. Nếu Trung Quốc cứ thẳng tiến lên theo con đường của các xă hội Tây phương tiến bộ mà Việt Nam c̣n nằm trong một chế độ nửa Mao nửa Stalin th́ dân ḿnh sẽ c̣n ch́m măi trong bóng tối.
Đó là điều mà đồng bào ta ở trong nước cần suy ngẫm trong lúc ông Giang Trạch Dân đến nói chuyện ở Đại học Hà Nội.
NGÔ NHÂN DỤNG