RFA, 9/3/02

Trần Sơn Nam

Lời giới thiệu: Sau 13 ngày họp, Hôi Nghị lần thứ 5 của Ban Chấp Hành Trung Ương đảng Cộng Sản Việt Nam đã bế mạc cuối tuần vừa qua. Tổng kết những nghị quyết của Hội Nghị, báo Nhân Dân cho rằng Hội Nghị đã xác định mô hình, xây dựng chính sách để đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống. Theo thường lệ thì những nghị quyết của Đảng bao giờ cũng chứa đựng những từ rất kêu, vòng vo tam quốc, rất khó hiểu đối với người dân. Mục Việt Nam, Nhìn từ bên ngoài hôm nay có bài nhận định sau đây của Trần Sơn Nam về những nghị quyết khó hiểu này để tìm ra một vài nét chính về hướng đi của nhà cầm quyền Việt Nam trên con đường được gọi là đổi mới...

Theo lời phát biểu của Tổng Bí Thư Nông Đức Mạnh tại phiên họp bế mạc Hội Nghi. Trung Ương lần thứ 5 cuối tuần vừa qua của Đảng Cộng Sản Việt Nam thì Hội Nghị đã tích cực, khẩn trương, với tinh thần trách nhiệm cao, phát huy dân chủ, trí tuê.  tập thể và thông qua 5 nghị quyết quan trọng. Tất nhiên trong 13
ngày họp liên tiếp, các Ủy Viên Trung Ương có lẽ đã thảo luận nhiều về những vấn đề không được công bố, nhưng nếu cứ dựa vào những nghị quyết mà ông Tổng Bí Thư đã đề cập tới thì người ta ghi nhận có 3 nghị quyết thuộc lãnh vực kinh tế và 2 nghị quyết về lãnh vực chính trị, công tác tư tưởng.  Về những vấn đề kinh tế thì nếu gạt ra ngoài những từ rất kêu nhưng không cho ai thấy rõ thực tế sẽ ra sao như: phát triển và nâng cao kinh tế tập thể, đổi mới cơ chế ,tạo điều kiện phát triển kinh tế tư nhân hay đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, v.v... và tìm hiểu qua những lời tuyên bố của một vài Ủy Viên Trung Ương, thì điều khoản quan trọng nhất đáng ghi nhận là việc cho phép các đảng viên được làm ăn buôn bán trong lãnh vực tư doanh.

Theo chỗ ông Nguyễn Đức Triệu, Ủy Viên Trung Ương và cũng là Chũ Tịch Hiệp Hội Nông Dân cho biết thì Hội Nghị đã có quyết định các đảng viên có thể làm chủ những cơ sở riêng của họ, chừng nào họ là doanh nhân giỏi, biết cách làm giầu hợp pháp. Còn theo bà Phạm Chi Lan, Phó Chũ Tịch phòng Thương Mại Việt Nam thì tuy rằng định nghĩa thế nào là một nền kinh tế tư bản vẫn còn là điều đang được bàn cãi, nhưng hội nghị   lần này đã quyết định những đảng viên đang điều hành những công ty tư nhân có thể vẫn tiếp tục ở trong đảng. Cũng theo chiều hướng này, ông Vũ Duy Thái, Chũ Tịch hội Công Thương Gia Hà Nội, xác nhận thêm là quyết định của Ủy Ban Trung Ương đã phản ảnh tâm lý quần chúng muốn đảng Cộng Sản thừa nhận tính hợp pháp của khu vực doanh nghiệp tư doanh Quyết định này thực ra đã là đầu đề bàn cãi sôi nổi trong hội nghị. Trong các Đại Hội Đảng 80 và 9, các đại biểu tham dự  đã nhiều lần bác bỏ việc cho phép các đảng viên tham gia vào các hoạt động doanh nghiệp, nhưng trên thực tế tình trạng phá rào đã trở thành thông lệ với trường hợp vợ con đảng viên hay thân nhân trong gia đình nhẩy ra làm ăn và các đảng viên vẫn giữ những chức vụ quan trọng tại những công ty trước kia là quốc doanh nay được giải tư.

Về những vấn đề thuộc lãnh vực chính trị và công tác tư tương thì ngoài những điều căn dặn các đảng viên về nhiệm vụ chủ yếu của lý luận trong tình hình mới,... để bác bỏ  những luận điệu thù địch hai nghị quyết cuối cùng của hội nghị đề cập tới hệ thống chính trị tại các cơ sở địa phương và một vấn đề quan trọng khác, vấn đề dân chủ mà một hội nghị riêng biệt khác (sau Hội Nghi. Trung Ương) mang ra thảo luận. Tại hội nghị này, vấn đề được mang ra thảo luận là Quy Chế Dân Chủ ở cơ sở và ông Nông Đức Mạnh cũng lên tiếng và xác định dân chủ là bản chất của Xã Hội Chũ Nghĩa, là mục tiêu và động lực của phát triển xã hội.   Trên đây là tổng thể những nghị quyết tại Hội Nghi. Trung Ương của đảng Cộng Sản Việt Nam trong phiên họp lần thứ 5 vừa qua.  Nếu chỉ nhìn qua vào những nghị quyết và tiến trình biến chuyển của đảng này thì quả thực trên thực tế những áp lực và đòi hỏi từ tình hình trong nước và bên ngoài trong những năm gần đây đã là nguyên nhân chính đưa tới một vài thay đổi bắt buộc. Nhưng nếu nhìn rộng ra thì một điều nổi bật ở đây là sự kiện trong mọi cố gắng đổi mới nhà cầm quyền Cộng Sản Việt Nam nhất nhất dập theo kiểu mẫu của Trung Quốc.

Việt Nam chờ cho Trung Quốc đi trước rồi mới ký bản hiệp định thương mại với Hoa Kỳ, đảng Cộng Sản Việt Nam nhiều lần bác bỏ việc cho phép đảng viên làm ăn buôn bán trong lãnh vực tư doanh nhưng đến khi tháng 7 năm ngoái Chủ Tịch Giang Trạch Dân nêu vấn đề thâu nhận những doanh nhân vào làm đảng viên của đảng Cộng Sản Trung Quốc thì nay Việt Nam cũng theo gót.  Còn về mặt chính trị, trong khi Trung Quốc đã bắt đầu tô? chức bầu cử ở cấp thấp tại một số địa phương thì bây giờ Việt Nam cũng đặt vấn đề quy chế dân chủ ở cơ sở.

Một điều nổi bật khác cũng cần phải được ghi nhận ở đây. Mặc dầu là một nước lớn với một dân số hơn một ty? người do đó những rủi ro cũng lớn, đảng Cộng Sản cầm quyền ở Trung Quốc đã mạnh bạo đẩy mạnh những biện pháp đổi mới, trong khi đó thì đảng Cộng Sản cầm quyền ở Việt Nam tỏ ra ngập ngừng, không dám có những biện pháp dứt khoát.  Về mặt ý thức hệ thì đổi mới theo kinh tế thị trường nhưng vẫn là theo định hướng xã hội chủ nghĩavà quyết định của Hội Nghi. Trung Ương vừa qua về việc cho,phép đảng viên làm ăn, buôn bán chẳng qua chỉ là hợp thức hóa một tình trạng thực tế không thể nào đổi ngược lại được nữa còn việc thâu nhận những doanh gia ngoài đảng vào làm đảng viên mới của đảng
như Chũ Tịch Giang Trạch Dân đã đề nghị thì vẫn còn là điều chưa dám đụng tới.

Ngoài ra trong lãnh vụ chính trị, nếu Trung Quốc đã đi trước với những cuộc bầu cử cấp thấp ở một vài địa phương thì Việt Nam lúc này mới còn đang trong thời kỳ thảo luận về quy chế dân chủ ở cơ sở.  Quốc gia nào, dân tộc nào cũng phải hoạch định chính sách tùy theo hoàn cảnh và điều kiện riêng biệt của mình, tuy nhiên nếu nhìn vào hướng đi của đảng Cộng Sản Việt Nam muốn dập theo khuôn mẫu của Trung Quốc nhưng với vài bước chậm lại theo sau thì giới quan sát quốc tế lo ngại rằng những biến cố rờn rập trên thế giới và những cố gắng đẩy mạnh, đẩy nhanh phát triển ở khắp mọi nơi chắc chắn sẽ không chờ đợi Việt
Nam.